ถอดรหัส ‘มวยไทย’ มุมมองใหม่ ! ทำไมศิลปะการต่อสู้ประจำชาติไทยถึงครองใจคนทั่วโลก

เคยสงสัยกันไหม ? ทำไมชาวต่างชาติถึงชอบ ‘มวยไทย’

หากมองย้อนกลับไปหลายสิบปีก่อน ภาพจำของมวยไทยในตอนนั้น เป็นเพียงกีฬาลูกผู้ชายซึ่งจำกัดความนิยมอยู่ในหมู่คนที่ชื่นชอบการเชียร์มวยเท่านั้น โดยเฉพาะบรรดาเซียนมวยรุ่นใหญ่หรือกลุ่มคนวัยสูงอายุที่พร้อมใจกันตะโกนเสียงเชียร์ด้วยอารมณ์ดุดันอยู่รอบขอบสังเวียน กลายเป็นบรรยากาศเฉพาะกลุ่มที่คนทั่วไปเข้าไม่ถึง

ต่างจากภาพใหม่ในปัจจุบันอย่างสิ้นเชิง เพราะมวยไทยในตอนนี้ ไม่ใช่แค่กีฬาและศิลปะการต่อสู้ประจำชาติไทยอีกต่อไป แต่เป็น ‘Soft Power’ ที่ทรงพลังในฐานะ Global Sport หรือกีฬาที่ได้รับการยอมรับบนเวทีโลก และกำลังก้าวไปเป็นส่วนหนึ่งของไลฟ์สไตล์ที่ใครก็จับต้องและเข้าถึงได้ ไม่ว่าจะเป็นคนไทยหรือชาวต่างชาติ

LIVE TO LIFE ชวนทุกคนย้อนมองมวยไทยในมุมใหม่ และถอดรหัสความสำเร็จจากรากฐานความเป็นไทย เพื่อหาคำตอบว่า อะไรคือจุดเปลี่ยนที่ทำให้มวยไทยอยู่ในความสนใจระดับโลก ?

หมุดหมายใหม่แห่งการปฏิวัติมวยไทย

มวยไทยเป็นมรดกทางวัฒนธรรมไทยที่อยู่คู่วิถีชีวิตคนไทยมาอย่างช้านาน แต่จุดเปลี่ยนสำคัญที่ช่วยพลิกโฉมมวยไทยให้ได้มาอยู่ท่ามกลางสปอตไลต์ระดับโลกจนเกิดเป็นคลื่นกระแสความสนใจในมวยไทยของชาวต่างชาติที่เดินทางมาท่องเที่ยวในประเทศไทย คือการปฏิวัติวงการมวยไทยของ ‘เวทีราชดำเนิน’ ด้วยการสร้างประสบการณ์ชมมวยไทยในรูปแบบใหม่ ซึ่งเป็นความตั้งใจและความพยายามขับเคลื่อนมวยไทยสู่สากลของ แบงค์ - เธียรชัย พิสิฐวุฒินันท์ ประธานเจ้าหน้าที่บริหาร บริษัท โกลเบิล สปอร์ต เวนเจอร์ส จำกัด (GSV) ผู้บริหารเวทีมวยราชดำเนิน

“มวยไทยจะต้องดีกว่านี้ได้มาก ๆ เราเชื่อจริง ๆ ว่ามวยไทยเป็นกีฬาที่สามารถไปไกลระดับโลกได้ แล้วเราก็อยากเป็นส่วนหนึ่งที่อยากจะพากีฬามวยไทยเข้าสู่ New Era ยุคใหม่ของมวยไทย”

หากมองย้อนกลับไปยังจุดเริ่มต้น เวทีราชดำเนินถือเป็นสนามมวยไทยมาตรฐานแห่งแรกของประเทศไทยและของโลก เพราะเริ่มก่อสร้างในปี พ.ศ. 2485 เดิมทีคาดว่าจะใช้เวลาเพียงหนึ่งปี แต่ด้วยเหตุความไม่สงบจากสงครามโลกครั้งที่ 2 ทำให้การก่อสร้างต้องล่าช้าออกไป

หลังจากผ่านพ้นช่วงเวลาที่ท้าทายที่สุดครั้งหนึ่งในประวัติศาสตร์มาได้ เวทีราชดำเนินจึงได้ฤกษ์จัดการแข่งขันชกมวยครั้งแรกในวันที่ 23 ธันวาคม พ.ศ. 2488 นับเป็นหมุดหมายแรกของการยกระดับมวยไทยจากศิลปะการต่อสู้ที่ใช้ในยามสงคราม สู่กีฬาระดับอาชีพที่ได้รับความนิยมแพร่หลายไปทั่วประเทศ

ที่ผ่านมา แวดวงมวยไทยผ่านร้อนผ่านหนาวมาหลายยุคหลายสมัย ตั้งแต่ยุคทองที่วงการมวยไทยรุ่งเรืองถึงขีดสุด ถึงขนาดมีนักมวยอาชีพชื่อดังมากมายที่เป็นขวัญใจคนไทยทั้งประเทศ เช่น แสนศักดิ์ เมืองสุรินทร์, สามารถ พยัคฆ์อรุณ, เขาทราย แกแล็คซี่, สมรักษ์ คำสิงห์ ไปจนถึงยุคที่เริ่มเป็นที่รู้จักของชาวต่างชาติ ก่อนจะเข้าสู่ยุคที่ความนิยมมวยไทยกลับเริ่มถดถอยลงอย่างมากเพราะวิกฤตโควิด-19 ถึงคราวที่เวทีราชดำเนินต้องยกเครื่องใหม่ทั้งหมดอย่างที่ไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อนนับตั้งแต่ยุคก่อตั้ง

ขอบคุณภาพจาก Rajadamnern Stadium / Global Sport Ventures (GSV)

ในวันที่ 21 ธันวาคม พ.ศ. 2567 เวทีราชดำเนินได้จารึกประวัติศาสตร์หน้าใหม่ให้กับวงการมวยไทยเพื่อเฉลิมฉลองครบรอบ 80 ปีเวทีราชดำเนิน ด้วยการเปิดตัว ‘Rajadamnern Immersive Muay Thai Experience’ ครั้งแรกของโลก โดยนำเทคโนโลยี Projection Mapping มาฉายภาพบนโดมขนาดใหญ่เหนือเวทีมวย เปลี่ยนพื้นที่ทุกตารางนิ้วภายในเวทีราชดำเนินให้มีมนตร์ขลัง เพื่อสร้างประสบการณ์เสมือนจริงให้กับคนที่เข้ามาชมการแข่งขันได้ใกล้ชิดและเข้าถึงมวยไทยมากยิ่งขึ้น ผ่านการบอกเล่าเรื่องราวความยิ่งใหญ่ของมวยไทยตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน

“เราสร้างภาพลักษณ์ใหม่ สร้างรูปแบบใหม่ให้กับเวทีมวยทั้งภายนอกและภายในสนาม อยากจะให้ชาวต่างชาติ หรือคนที่ผ่านหน้าเวทีราชดำเนินรู้สึกเหมือนเห็นโรงละครบรอดเวย์ในนิวยอร์ก มองเข้ามาแล้วไม่ได้มีความคลาสสิกอย่างเดียว แต่มีความโมเดิร์น มีเสน่ห์น่าดึงดูด ส่วนภายในสนาม เรารีโนเวตด้วยเป้าหมายอยากให้เวทีราชดำเนินเป็น World-Class Sport Stadium ของประเทศไทย” คุณแบงค์เล่าถึงเบื้องหลังความตั้งใจ

ขอบคุณภาพจาก Rajadamnern Stadium / Global Sport Ventures (GSV)

เวทีราชดำเนินยุคใหม่ในฐานะ Sport Entertainment ระดับโลก ยังเปิดตัว RWS หรือ Rajadamnern World Series ซึ่งเป็นรายการแข่งขันชกมวยที่เปิดกว้างให้นักมวยฝีมือดีหรือนักมวยดาวรุ่งจากต่างประเทศต่างได้มีโอกาสขึ้นชก โดยปรับกติกาให้กระชับ สนุก และเข้าใจง่าย เพื่อยกระดับมวยไทยสู่มาตรฐานสากล พร้อมกับขยายอุตสาหกรรมมวยไทยไปยังประเทศต่าง ๆ

ในสายตาของชาวต่างชาติจึงไม่ได้มองเห็นแค่ความน่าสนใจของมวยไทยเพียงอย่างเดียว แต่ยังมองเห็นเวทีราชดำเนินเป็น Cultural Landmark และ Dream Destination ที่ใคร ๆ ต่างก็ใฝ่ฝันว่าต้องมาดูการแข่งขันมวยไทยให้ได้สักครั้ง เช่นเดียวกับบุคคลสำคัญระดับโลกอย่าง เอ็มมานูเอล มาครง (Emmanuel Macron) ประธานาธิบดีแห่งประเทศฝรั่งเศส และ แจ็ค หม่า (Jack Ma) นักธุรกิจชาวจีน ผู้ก่อตั้งอาลีบาบา บริษัทอีคอมเมิร์ซยักษ์ใหญ่ของโลก ที่เคยมาเยือนเวทีราชดำเนินเพราะประทับใจในเอกลักษณ์ของมวยไทย

มองมวยไทยหลากหลายมุมผ่านสื่อร่วมสมัย

นอกเหนือจากการปฏิวัติมวยไทยของเวทีราชดำเนินที่เป็นหมุดหมายของการสร้างจุดเปลี่ยนครั้งสำคัญให้มวยไทยเข้าสู่ยุคใหม่ได้อย่างประสบความสำเร็จในระดับโลก ก่อนหน้านั้นยังมีภาพแทนของมวยไทยที่สื่อบันเทิงรูปแบบต่าง ๆ ในวัฒนธรรมร่วมสมัย (Pop Culture) เลือกนำเสนอออกมาได้อย่างน่าสนใจ เพราะเป็นภาพสะท้อนให้เห็นมวยไทยในหลากหลายมุม

ในโลกของภาพยนตร์ Kickboxer (1989) ถือเป็นภาพยนตร์ต่างประเทศเรื่องสำคัญที่ทำให้ชาวต่างชาติสนใจในศาสตร์การต่อสู้ที่มีพื้นฐานมาจากมวยไทย โดยเน้นการใช้ศอกและเข่าเป็นหลัก แต่ภาพยนตร์ที่ปลุกกระแสให้ชาวต่างชาติจำนวนไม่น้อยอยากเดินทางมีเรียนมวยไทยกันอย่างจริงจัง คือ ต้มยำกุ้ง (2545) และ องค์บาก (2546) ซึ่งเลือกนำเสนอมวยไทยโบราณเป็นศิลปะการต่อสู้และป้องกันตัวที่ต้องอาศัยการฝึกฝนร่างกายให้แข็งแกร่ง เพื่อความได้เปรียบในการออกท่วงท่าชกต่อยอย่างว่องไวและแม่นยำ

ในโลกของเกม การออกแบบคาแรกเตอร์ให้ใช้ทักษะมวยไทยเป็นอาวุธถือเป็น Soft Power ที่มาก่อนกาล เพราะทำให้คนเล่นเกมทั่วโลกรู้จักและคุ้นเคยกับมวยไทยตั้งแต่วัยเด็ก

คาแรกเตอร์แรก ๆ ที่สร้างชื่อให้มวยไทย คือ สกัด (Sagat) จักรพรรดิมวยไทย (Emperor of Muay Thai) จากเกมต่อสู้ Street Fighter แม้ว่าเปิดตัวครั้งแรกในปี ค.ศ. 1987 แต่ยังคงได้รับความนิยมจนถึงปัจจุบัน สันนิษฐานว่าเป็นคาแรกเตอร์ที่ได้รับแรงบันดาลใจมาจาก สกัด เพชรยินดี อดีตนักมวยไทยฉายา ‘ราชาน็อกเร็ว’ เจ้าของสถิติน็อกคู่แข่งได้ไวสุดด้วยเวลาเพียง 4 วินาที

ขอบคุณภาพจาก Street Fighter Champion Edition / CAPCOM

อีกหนึ่งคาแรกเตอร์ที่นำเสนอมวยไทยออกมาได้อย่างทรงพลังและน่าเกรงขาม คือ ฟ้าคำราม (Fahkumram) สุดยอดแชมป์มวยไทยผู้ไม่เคยพ่ายแพ้ใครจากเกมต่อสู้ Tekken 7: Fated Retribution ซึ่งนักพัฒนาคาแรกเตอร์ตั้งใจออกแบบการเคลื่อนไหวให้ดูสมจริงที่สุด เน้นการโจมตีครั้งเดียวที่รุนแรงและเด็ดขาด จึงเลียนแบบท่าชกและท่าเตะมาจากนักมวยบนสังเวียนจริง พร้อมกับเพิ่มรอยสักยันต์บนร่างกายเพื่อความสมบูรณ์แบบของคาแรกเตอร์

ขอบคุณภาพจาก Tekken 7: Fated Retribution / Bandai Namco Entertainment

ในโลกของอนิเมะและมังงะ มักเลือกนำเสนอภาพของมวยไทย ผ่านการเล่าเรื่องความพยายามและการฝึกฝนอย่างหนัก ซึ่งเป็นส่วนสำคัญของวิถีการเป็นนักสู้ รวมถึงเชิดชูยกย่องว่ามวยไทยเป็นหนึ่งในวิชาการต่อสู้ที่แข็งแกร่งที่สุดในโลก

อย่างเช่น เก้าล้าน วงศ์สวัสดิ์ (Kaolan Wongsawat) ตัวละครยอดนักมวยไทยที่มีฉายาว่า ‘The Thai God of War’ จากเรื่อง Kengan Ashura กำปั้นอสูร โทคิตะ อนิเมะของ Netflix ซึ่งดัดแปลงมาจากมังงะในชื่อเดียวกัน นับเป็นหนึ่งในคาแรกเตอร์ที่แข็งแกร่งอันดับต้น ๆ ของเรื่อง เพราะใช้เทคนิคการต่อสู้ที่ผสมผสานระหว่างมวยไทยกับมวยสากลได้อย่างมีชั้นเชิง และเน้นการโจมตีฝ่ายตรงข้ามด้วยหมัดหนัก

ขอบคุณภาพจาก Kengan Ashura / Netflix Anime

ภาพแทนของมวยไทยในหลากหลายมุมที่แต่ละสื่อเลือกนำเสนอ ได้หล่อหลอมภาพลักษณ์ของมวยไทยให้คนทั้งโลกได้รู้จักศิลปะการต่อสู้ของไทย แม้จะเป็นภาพที่มีรายละเอียดและมิติที่แตกต่างกันออกไป แต่ทุกภาพล้วนมีที่มาจากแรงบันดาลใจเดียวกัน นั่นคือรากฐานความเป็นมาทางประวัติศาสตร์และมรดกทางวัฒนธรรมของมวยไทย

หวนคืนสู่รากเหง้ามวยไทย จากสนามรบสู่สังเวียนโลก

มวยไทยมีจุดกำเนิดมาจากการต่อสู้ด้วยมือเปล่าที่เรียกว่า ปหุยุทธ์ เชื่อว่าเป็นการต่อสู้ที่มีมาตั้งแต่โบราณก่อนสมัยสุโขทัย เพราะหลักฐานทางประวัติศาสตร์ที่เก่าแก่ที่สุด ซึ่งใช้ยืนยันการมีอยู่ของมวยไทยได้ คือ ศิลาจารึกหลักที่ 1 ของพ่อขุนรามคำแหงมหาราช ในสมัยสุโขทัยตอนต้น โดยกล่าวถึงมวยไทยในเชิงผลลัพธ์ซึ่งเป็นที่ประจักษ์ของผู้คนในยุคสมัยนั้นแล้วว่า มีผู้รู้และใช้สำหรับฝึกทหารให้ชำนาญในการสู้รบ

มวยไทยในอดีตจึงมีลักษณะเฉพาะที่แตกต่างจากปัจจุบันอย่างสิ้นเชิง เพราะไม่ใช่กีฬาแข่งขัน แต่เป็นทักษะประจำตัวของผู้ชายเพื่อต่อสู้และเอาตัวรอดในสนามรบ โดยใช้ร่างกายทั้ง 9 ส่วน ได้แก่ หมัดทั้ง 2 ข้าง เท้าทั้ง 2 ข้าง เข่าทั้ง 2 ข้าง ศอกทั้ง 2 ข้าง และศีรษะ เป็นอาวุธโจมตีคู่ต่อสู้ทั้งในระยะใกล้และไกล หรือเรียกรวมว่า นวอาวุธ

มวยไทยยังมีองค์ประกอบทางพิธีกรรมที่สร้างมนตร์ขลังทางจิตวิญญาณให้ศาสตร์การต่อสู้นี้มีความศักดิ์สิทธิ์ยิ่งขึ้น เช่น พิธีกรรมไหว้ครู เพื่อแสดงความเคารพต่อครูบาอาจารย์ผู้ประสิทธิ์ประสาทวิชาความรู้ด้านมวยไทยให้ศิษย์รุ่นต่อรุ่น อีกนัยยะหนึ่งถือเป็นการทำสมาธิ เพิ่มขวัญกำลังใจไม่ให้ประหม่า รวมถึงการสวมใส่เครื่องทรงหรือเครื่องประกอบการต่อสู้ที่ผ่านการลงคาถาอาคมเพื่อเสริมสิริมงคลและปกป้องจากอันตรายตามความเชื่อโบราณ ได้แก่ มงคลสำหรับสวมศีรษะ ประเจียดสำหรับผูกแขน และการพันหมัดแบบคาดเชือก

นอกจากนี้ มวยไทยโบราณยังมีลักษณะและเอกลักษณ์เฉพาะตัวที่แตกต่างกันไปตามท้องถิ่น โดยแบ่งออกเป็น 4 ภาค หรือ 4 สาย ดังนี้

• หมัดหนักโคราช : มวยโคราช (ภาคอีสาน) ใช้ลีลาการจดมวย คือ ทิ้งเท้า เข่างอเล็กน้อย ลำตัวนำหน้าเข้าหาคู่ต่อสู้ ทำให้เตะถีบได้วงกว้างและรุนแรง ส่วนการชก มีท่าเฉพาะเรียกว่า หมัดเหวี่ยงควาย หรือ หมัดเขวี้ยงควาย โดยใช้ทั้งแขนโจมตีเข้าหน้าและศีรษะของคู่ต่อสู้
• ฉลาดลพบุรี : มวยลพบุรี (ภาคกลาง) เป็นมวยที่ชกฉลาด รุกรับคล่องแคล่ว หลอกล่อหลบหลีกได้ดี เพื่อจะได้ต่อยหมัดตรงได้แม่นยำ เรียกลักษณะการต่อยแบบนี้ว่า มวยเกี้ยว เพราะใช้ชั้นเชิงเข้าหาคู่ต่อสู้ ต้องเคลื่อนตัวอยู่เสมอ เพื่อออกอาวุธ หมัด เท้า เข่า ศอกได้อย่างรวดเร็ว
• ท่าดีไชยา : มวยไชยา (ภาคใต้) นิยมใช้ศอกและเข่าระยะประชิด มีกระบวนท่ามีทั้งหมด 7 ท่า ได้แก่ ปั้นหมัด พันแขน พันหมัด กระโดดตบศอก พันหมัดพลิกเหลี่ยม เต้นแร้งเต้นกา ย่างสามขุม ส่วนเคล็ดลับมวยไชยาอยู่ที่ท่าป้องกันที่ฉับไวด้วยเทคนิค ป้อง ปัด ปิด เปิด
• ไวกว่าท่าเสา : มวยท่าเสา (ภาคเหนือ) ผสมผสานระหว่างมวยไทยกับเชิงดาบเข้าไว้ด้วยกัน ขึ้นชื่อเรื่องความว่องไวและพริ้วไหว โยกตัวอ่อนช้อยคล้ายลิง จนได้ฉายาว่า มวยตีนลิง หรือ มวยตีนไว โดดเด่นด้านการเตะ ถีบ และศอกที่รวดเร็วเด็ดขาด

ปัจจุบัน มวยไทยคือมรดกทางวัฒนธรรมที่พร้อมปรับตัวตามยุคสมัยและไลฟ์สไตล์ ด้วยความคิดสร้างสรรค์ของคนไทยรุ่นใหม่ ๆ ที่นำมวยไทยมาผสมผสานกับกีฬาเพื่อการแข่งขัน กีฬาเพื่อสุขภาพ ความบันเทิง เทคโนโลยี และการตลาดระดับสากล ทำให้มวยไทยกลายเป็น อาวุธทางวัฒนธรรม ที่ทรงพลังที่สุดของประเทศ ในระดับที่ว่า หากพูดถึงประเทศไทย สิ่งแรก ๆ ที่คนทั่วโลกนึกถึงก็คือ มวยไทย

ในปี พ.ศ. 2566 ที่ผ่านมา คณะกรรมการโอลิมปิกและพาราลิมปิกแห่งสหรัฐอเมริกา (USOPC) ยังได้ประกาศรับรองมวยไทย เป็นชนิดกีฬาใหม่ระดับสากลอย่างเป็นทางการ ถือเป็นการยกระดับมวยไทยสู่เวทีโลกและเพิ่มโอกาสสำคัญที่จะได้รับการพิจารณาให้บรรจุเข้าเป็นหนึ่งในประเภทกีฬาที่ใช้แข่งขันในโอลิมปิกเกมส์ 2028 ซึ่งจะจัดขึ้นที่ลอสแอนเจลิส ประเทศสหรัฐอเมริกา

การถอดรหัสมวยไทย ทำให้เห็นชัดเจนว่าความสำเร็จของมวยไทยที่ครองใจคนทั่วโลกนั้น ไม่ได้มาจากความดุดันบนสังเวียนเพียงอย่างเดียว แต่เกิดจากการพัฒนาและปรับเปลี่ยนรูปแบบที่ไม่เคยหยุดนิ่ง จากวิชาป้องกันตัวในสนามรบสมัยโบราณ สู่การเป็นศิลปะการต่อสู้ที่สร้างภาพจำในวัฒนธรรมร่วมสมัย ก่อนจะก้าวขึ้นเป็นกีฬาที่ได้รับการยอมรับระดับสากล

ถึงตรงนี้ ในฐานะคนไทยคนหนึ่ง ภาพของ ‘มวยไทย’ ในมุมของคุณเป็นอย่างไรบ้าง ?

อ้างอิง

• สำนักงานคณะกรรมการกีฬามวย. ประวัติศาสตร์มวยไทย : การเดินทางจากศิลปะการต่อสู้ในสนามรบสู่กีฬามรดกชาติ. https://bit.ly/4cjltQt
• Rajadamnern Stadium. History. https://bit.ly/4kR7dAq
• Rajadamnern Stadium. Rajadamnern Immersive Muay Thai Experience. https://bit.ly/4l3We6T
• Capital. This is Muay Thai, This is Rajadamnern แม่ไม้การตลาดที่ GSV ใช้พลิกโฉมมวยไทยและเวทีมวยราชดำเนิน. https://bit.ly/4qSyWlG
• Sam Sepiol. Tekken 8 Producer Provides a Character Breakdown for Fahkumram. https://bit.ly/4aKupvC